ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katıldığını 1 Eylül 2026’da duyurdu. ABD öncülüğündeki bu anlaşma, Ay ve daha uzak uzay hedeflerinde barışçıl ve şeffaf faaliyetler için ortak ilkeler belirliyor; Türkiye imzayla birlikte anlaşmaya taraf 71’inci ülke konumuna geldi.
Törende NASA Başkanı Jared Isaacman, “Türkiye Cumhuriyeti’ni Artemis Anlaşmaları’nın 71’inci imzacısı olarak karşılamak benim için bir ayrıcalık” dedi. İmza, NASA’nın Washington genel merkezinde düzenlenen törende Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır tarafından atıldı. Törende Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç ile ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Vekili Connor Tomlinson da hazır bulundu.
Artemis Anlaşmaları ne anlama geliyor?
Artemis Anlaşmaları, 2020’de NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde, ABD’nin yanı sıra yedi kurucu ülkenin katılımıyla tasarlandı. Ay, Mars ve daha uzak uzay bölgelerinde devletlerin ve özel şirketlerin artan faaliyetlerini düzenlemek amacıyla bir dizi ilke ortaya koyuyor.
Bu ilkeler arasında uzayın barışçıl ve şeffaf biçimde keşfi, acil durumlarda diğer ülkelere yardım, bilimsel verilere erişimin mümkün kılınması ve bir ülkenin faaliyetinin başka bir ülkenin çalışmasına müdahale etmemesi yer alıyor. Anlaşma, hukuken bağlayıcı yeni bir uluslararası uzay antlaşması olmaktan çok, mevcut uzay hukukunun nasıl uygulanacağına dair ortak siyasi taahhüt niteliği taşıyor.
Türkiye anlaşmaya hangi katkıları sunabilir?
NASA açıklamasına göre imzacı ülkeler, gelecekteki Artemis görevlerine donanım bileşenleri, bilimsel yükler, teknoloji gösterimleri, CubeSat’lar ve farklı teknolojik yeteneklerle dahil olabilecek. Bu çerçeve, Türkiye için yeni işbirliği kanallarının önünü açıyor.
Türkiye’nin uzay alanındaki son adımları da bu katılıma zemin hazırladı. Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, 2024’te Axiom Mission 3 kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’na (UUİ) giderek NASA astronotlarıyla birlikte bilimsel çalışmalar yürüttü. Aynı yıl, ikinci astronot Tuva Cihangir Atasever Virgin Galactic’in Galactic 07 göreviyle yörünge altı uçuş gerçekleştirdi. Türkiye ayrıca ilk Ay görevi AYAP-1 için uzay aracı geliştirme çalışmalarını sürdürüyor.
Artemis Anlaşmaları’nın temel ilkeleri
- Uzayın barışçıl ve şeffaf biçimde keşfi
- İhtiyaç halinde diğer ülkelere yardım sağlanması
- Bilimsel verilere erişimin mümkün kılınması
- Faaliyetlerin birbirine müdahale etmemesi
- Tarihsel öneme sahip alanların ve eserlerin korunması
- Mevcut uluslararası uzay hukukunun uygulanmasına yönelik ortak taahhüt
Türkiye için somut senaryo
Anlaşmanın getirdiği çerçeve, Türkiye’nin AYAP-1 Ay görevi için uluslararası paydaşlarla daha kolay koordinasyon kurmasını sağlayabilir. Türkiye’nin ekim ayında Antalya’da düzenlenecek Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) öncesinde imza atması, birçok Artemis Anlaşmaları imzacısının da aynı kongrede bir araya gelmesiyle eş zamanlı bir diploması trafiği oluşturuyor.
Sık yapılan yanlış anlamalar
Artemis Anlaşmaları’nın üye ülkelere toprak veya egemenlik hakkı verdiği yönünde bir algı var; anlaşma bunu düzenlemiyor. Bir diğer yaygın kanı, anlaşmanın bağlayıcı bir uluslararası sözleşme olduğu yönünde; oysa metin, mevcut uzay hukukunun uygulanmasına ilişkin ortak ilkeler ve siyasi taahhütler bütünü. Ayrıca anlaşma yalnızca NASA’nın yürüttüğü görevleri değil, Ay, Mars ve ötesinde faaliyet gösterecek tüm imzacı ülkelerin ve özel şirketlerin çalışmalarını kapsıyor.
Sonraki adım
Türkiye’nin ekim ayındaki Uluslararası Uzay Kongresi’nde imzacı ülkelerle temasları yoğunlaştırması ve AYAP-1 görevi için uluslararası ortaklık görüşmelerini hızlandırması bekleniyor.
Yorum Yapın