ABD İran petrol tankerlerine saldırdı: Tahran Ürdün’deki üsse füze fırlattı

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Tahran’ın iki kez bir Amerikan savaş gemisini hedef almasına karşılık 8 Eylül’de İran’a bağlı beş petrol tankerine operasyon düzenledi. ABD güçleri Umman Körfezi’nde dört tankeri ve Hark Adası yakınındaki bir tankeri vurdu; bunlardan biri battı. İran, misilleme olarak Ürdün’deki bir ABD üssüne füze ateşledi ve Hürmüz Boğazı’ndaki ABD gemileriyle tankerleri hedef aldığını duyurdu.

CENTCOM, savaş gemisine atılan balistik füzelerin başarıyla savuşturulduğunu ve saldırılarda ABD askerinin yaralanmadığını açıkladı. Ürdün Silahlı Kuvvetleri sözcüsü ise İran’a ait 20 füzeden 18’inin düşürüldüğünü, ikisinin ıssız bölgelere düştüğünü bildirdi. Bölgesel gerilim tırmanırken Brent petrolün varil fiyatı yüzde 1,5 artışla 99,35 dolara çıktı; ABD petrolü de 100 dolar sınırına yaklaştı.

8 Eylül saldırıları: hedefler ve karşılıklı hamleler

ABD’nin vurduğu beş İran petrol tankeri, CENTCOM’un açıklamasına göre İran Devrim Muhafızları ve bölgesel ortaklarını finanse eden “milyarlarca dolarlık gizli ağın” parçasıydı. Vurulan gemilerden M/T Riesco, Umman Körfezi’nde batarken, ABD güçleri hasar görüntülerini sosyal medyada paylaştı. Hark Adası’ndaki terminal ise İran ham petrolünün yaklaşık yüzde 90’ının anakaradan boru hatlarıyla geçtiği ana ihracat noktası konumunda.

Tahran yönetimi, ABD’nin operasyonuna iki cephede yanıt verdi: Ürdün’deki Amerikan üssüne füze saldırısı düzenlendi ve Hürmüz Boğazı’nda iki ABD gemisiyle sekiz petrol tankerinin hedef alındığı bildirildi. İran Devrim Muhafızları ayrıca “kurallara uymayan” 10 gemiye daha saldırdıklarını açıkladı. Yemen’deki İran destekli Husiler ise aynı gün Suudi Arabistan’daki enerji tesislerine ve sivil altyapıya yönelik insansız hava aracı ve füze saldırısı gerçekleştirdi; Suudi makamları 73 kişinin yaralandığını duyurdu.

Trump’ın “alabiliriz” dediği Hark Adası neden kritik?

Hark Adası, İran’ın Körfez ihracatının bel kemiği. Ülkenin ham petrolünün büyük bölümü, anakaradan boru hatlarıyla bu adadaki terminallere taşınarak uluslararası pazara sunuluyor. Terminale yönelik herhangi bir kesinti, sadece İran’ın değil küresel petrol arzının da sarsılması anlamına geliyor. Bu nedenle ABD’nin adaya yakın tankeri vurması, Tahran’ın gelir kaynağına doğrudan müdahale olarak okundu.

Bölgesel çatışmada izlenen adımlar

1. Tahran’ın savaş gemisine saldırısı: İran, ABD savaş gemisini iki kez balistik füzeyle hedef aldı; CENTCOM füzelerin “başarıyla savuşturulduğunu” duyurdu.
2. ABD’nin tanker operasyonu: 8 Eylül’de Umman Körfezi’nde dört ve Hark Adası yakınında bir İran tankeri vuruldu; bir gemi battı.
3. İran’ın füze karşılığı: Ürdün’deki ABD üssüne 20 füze ateşlendi; 18’i düşürüldü, 2’si ıssız alana düştü.
4. Boğaz’da yeni dalga: İran Devrim Muhafızları, 9 Eylül Çarşamba günü Hürmüz Boğazı’nda iki ABD gemisi, sekiz tanker ve “kurallara uymayan” 10 gemiye saldırdıklarını açıkladı.
5. Husi saldırısı: İran destekli Husiler, Suudi Arabistan’daki enerji tesislerini vurdu; 73 kişi yaralandı, bazı tesislerde yangın çıktı.

Petrol fiyatları ve küresel etki

Asya piyasalarında Brent petrol, varil başına 99,35 dolara yükseldi ve yüzde 1,5 değer kazandı. ABD’de işlem gören petrol de 100 dolar sınırına yaklaştı. Fiyatlardaki baskı, Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik endişelerinin yanı sıra Suudi tesislerinin vurulmasıyla daha da şiddetlendi. Petrol piyasalarında “bölgesel istikrarsızlık priminin” arttığı, tanker trafiğinde aksama riskinin gündeme geldiği belirtiliyor.

ABD-İran geriliminde arka plan

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a düzenlediği saldırıların üzerinden altı aydan uzun süre geçti. İki ülke arasındaki karşılıklı hamleler, geçen hafta itibarıyla yeniden tırmandı. ABD’nin son saldırısı, İran donanmasının Hürmüz Boğazı’nda mürettebatsız bir ABD denizaltısını ele geçirdiğini iddia etmesinden saatler sonra geldi. CENTCOM sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, söz konusu aracın ABD kuvvetlerine ait eski bir insansız su altı aracı olduğunu, bir günden uzun süre önce arızalandığını ve hassas veri toplamadığını söyledi.

Dışişleri Bakanı Rubio: “Bugün de göreceksiniz”

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Kolombiya gezisi sırasında gazetecilere yaptığı açıklamada, İran’ın ABD donanma gemilerine saldırmaya devam ettiğini vurguladı. “Tanker kaybedecekler. Sanırım bunu bugün de tekrar göreceksiniz” diyen Rubio, durumu “oldukça açık” olarak niteledi. ABD yönetimi, Tahran’a yönelik baskının süreceği mesajını bu sözlerle yeniledi.

Dikkat edilmesi gereken kriterler

• Hark Adası çevresindeki tanker trafiği ve ihracat akışı.
• Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin geçiş güvenliği.
• Brent ve ABD petrolü fiyatlarının yönü; varil başına 100 dolar eşiği.
• Ürdün ve Suudi Arabistan’daki sivil altyapıya yönelik füze riski.
• CENTCOM’un açıklamalarında “başarıyla savuşturuldu” ifadesinin tekrarlanma sıklığı.

Sık yapılan yanlış okumalar

Bazı yayınlarda Tahran’ın Ürdün’deki üsse saldırısının “tüm füzelerin isabet aldığı” şeklinde aktarıldığı görülüyor. Oysa Ürdün Silahlı Kuvvetleri’nin verisine göre 20 füzeden 18’i düşürüldü, yalnızca 2’si ıssız bölgelere düştü. Bir diğer nokta, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda “iki ABD gemisi” vurduğu iddiası. ABD, savaş gemilerine yönelik balistik füze saldırılarının “başarıyla savuşturulduğunu” açıkladı; İran’ın verileri ise ayrıca sekiz petrol tankerinin hedef alındığını gösteriyor. Son olarak, ABD’nin batırdığı M/T Riesco’nun tanker listesindeki tek kayıp gemi olduğunu, diğer dört tankerin hasar gördüğünü belirtmek gerekiyor.

Sonraki süreçte ne izlenecek?

ABD ve İran arasındaki karşılıklı açıklamalar, önümüzdeki saatlerde yeni hamlelerin sinyallerini veriyor. İran Devrim Muhafızları’nın “daha fazla misilleme” uyarısı, Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğini doğrudan etkileyebilir. Brent petrolün 100 dolar eşiğine yaklaşması ve Suudi Arabistan’daki tesislerde yaşanan kesintiler, küresel enerji piyasalarında dalgalanmanın süreceğine işaret ediyor. Gelişmeler, CENTCOM ve ABD Dışişleri’nin gün içi açıklamalarıyla takip edilecek.