Avrupa Komisyonu, 2030 sonrası dönem için yenilenebilir enerji mevzuatını baştan tasarlamaya hazırlanıyor. Euronews’in ele geçirdiği taslak etki değerlendirmesine göre Brüksel, yeni düzenlemede “daha az regülasyon, daha çok yatırım, şebeke ve depolama” ilkesine ağırlık verecek.
Taslak, AB’nin geçen kasımda üzerinde uzlaştığı 2040 iklim hedefini karşılamak için yıl sonuna kadar yeni bir çerçeve teklifinin açıklanacağını ortaya koyuyor. Belge, mevcut yasanın bu hedefe yetmediği ve şebeke darboğazının temiz enerji yatırımlarının önündeki en büyük engel olduğu tespitini yapıyor.
Taslak Brüksel’in yeni yönü ne olacak?
Belgeye göre Komisyon, yeni zorunlu hedefler eklemekten kaçınıyor; bunun yerine öz tüketim, yenilenebilir enerji toplulukları ve zorunlu bölgesel işbirliği gibi ek yükümlülükleri reddediyor. Gerekçe olarak son reformların henüz uygulanma aşamasında olduğu gösteriliyor.
Paydaş çalıştaylarından gelen geri bildirimler, mevcut çerçevenin yetersiz uygulandığına dikkat çekiyor. Bu nedenle Brüksel’in asıl meselesi yeni hedef yazmak değil, mevcut hedeflerin fiilen hayata geçirilmesini sağlamak.
Mevcut hedefler bile zorlanıyor: %41’e ulaşmak risk altında
2025 verilerine göre temiz enerji, AB’nin nihai enerji tüketiminin yüzde 26,2’sini oluşturdu. Mevcut ulusal planlar birliği 2030’a gelindiğinde yüzde 41 düzeyindeki bir paya taşıyor; bu oran bağlayıcı yüzde 42,5’lik hedefin altında kalıyor.
Komisyon, üye ülkelerin mevcut ilerleme hızıyla yüzde 41’lik orana dahi ulaşamayabileceğini belirtiyor. Taslakta yer alan ifade, kurulum hızının bu hedefe erişmek için yetersiz göründüğünü vurguluyor.
Şebeke sıkışıklığı temiz enerjiyi boşa çıkarıyor
2025’te yenilenebilir elektriğin AB elektrik üretimindeki payı neredeyse yüzde 50’ye ulaştı; ancak şebeke bu ucuz enerjinin tamamını taşıyamıyor. Şebeke sıkışıklığı, yetersiz depolama ve esnek olmayan talep, daha sık negatif fiyatlara ve yenilenebilir üretimin kısılmasına yol açıyor.
2024’te yaklaşık 2,85 milyon Avrupa hanesinin bir yıllık elektriğini karşılayacak miktarda, 10 TWh’ten fazla yenilenebilir elektrik şebeke tıkanıklığı nedeniyle kullanılamadı. Yeniden sevk (redispatch) maliyeti 2024’te yaklaşık 4,3 milyar euro olarak gerçekleşti; Komisyon önlem alınmazsa bu rakamın 2030’a kadar 26 milyar euroya çıkabileceğini tahmin ediyor.
Avrupa Sayıştayı: REPowerEU hedefleri “ihmal edilebilir” düzeyde kaldı
Sayıştay’ın denetim raporu, 2022’de açıklanan REPowerEU planı kapsamındaki yenilenebilir kapasite artışlarının Komisyon’un 103 GW’lık hedefine kıyasla çok sınırlı kaldığını ortaya koydu. Rapora göre asıl sorun, özellikle sınır ötesi elektrik bağlantılarında görülen şebeke altyapısı yetersizliği.
Bu tablo, Komisyon’un yeni dönemde üretim hedeflerini değil şebeke, depolama ve esneklik yatırımlarını ön plana çıkarmasının gerekçesini oluşturuyor.
Komisyonun önerdiği somut adımlar
- Üretim kısıntılarının daha iyi izlenmesi.
- Yenilenebilir üretim ile depolamayı birleştiren hibrit projelere ilişkin net kurallar.
- Esneklik için daha güçlü yatırım sinyalleri.
- Elektrikli araçlar ve akıllı şarjın sistem esnekliği kaynağı olarak daha fazla kullanılması.
- Şebeke yatırımları, depolama ve elektrifikasyonun rüzgâr-güneş kapasitesiyle eş zamanlı planlanması.
Bu adımlar, sadece yeni kapasite eklemenin kendi başına ek maliyet üreteceği tespiti üzerine kuruluyor. Hedef, daha fazla üretimi sistemin taşıyabileceği altyapıyla birlikte devreye almak.
STK’dan uyarı: Hedef tek başına yetmez, uyum mekanizması şart
İklim Eylemi Şimdi Avrupa’dan yenilenebilir enerji program yöneticisi Veerle Dossche, Komisyon’un etki değerlendirmesinin 2030 sonrası için iddialı ve bağlayıcı bir yenilenebilir enerji hedefini “son derece güçlü” biçimde gerekçelendirdiğini söyledi. Ancak rapor, hedefin tek başına yeterli olmayacağının da altını çiziyor.
Dossche, “Sağlam ulusal katkılar, net bir yol haritası ve ölçülebilir performans göstergeleriyle desteklenen etkili bir uyum mekanizması gerekiyor. Üye devletler rotadan sapmaya başladığında erken uyarılar düzeltici adımları tetiklemeli” dedi.
Parlamento’da şebeke yönetimi taslak raporu kabul edildi
Avrupa Parlamentosu sanayi komitesindeki milletvekilleri perşembe günü AB elektrik şebekesinin gelecekteki yönetimine ilişkin taslak rapora destek verdi. Dosyanın baş müzakerecisi Tsvetelina Penkova, yeni kuralların AB ülkeleri ve bölgeleri arasındaki elektrik fiyatı farklılıklarını azaltması gerektiğini söyledi.
Penkova, Komisyonun stratejik çerçeveyi tanımlamada daha güçlü bir role sahip olacağını, AB enerji düzenleyicilerinden oluşan ACER’in ise daha bağımsız ve kapsamlı bir denetim sağlayacağını belirtti. Komite raporunun gelecek hafta Strasbourg genel kurulunda oylanması ve ardından Konsey’le kurumlar arası müzakerelere gidilmesi planlanıyor. İzin kurallarına ilişkin ayrı bir tasarı olan “Şebekeler Paketi” üzerinde resmi müzakerelerin ekim ayında başlaması bekleniyor.
Yorum Yapın