Savaş suçlusu Mladić için Belgrad’da tören: Devlet onuru yok

Belgrad’da bugün başlayan savaş suçlusu Ratko Mladić anma töreni, devlet ve askeri onurlandırma unsurları olmadan düzenleniyor. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, başbakan ve Meclis Başkanı dahil görevdeki hiçbir yetkili cenazeye katılmayacak; top atışı yapılmayacak ve resmî askerî birlik görev almayacak.

Emekli generaller derneğinin organize ettiği belirtilen tören, Sırbistan’ın Avrupa Birliği’nden gelen “yüceltme” eleştirilerine karşı diplomatik denge arayışında olduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Yetkililer, binlerce kişinin katılmasının beklendiğini açıkladı.

Savaş suçlusu Mladić için Belgrad’da tören: Devlet onuru yok ne anlama geliyor?

Mahkûm savaş suçlusu Ratko Mladić, 1992-1995 Bosna savaşındaki soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan aldığı müebbet hapis cezasını çekerken geçen hafta hayatını kaybetti. Naaşı perşembe günü hükümete ait bir uçakla Lahey’den Sırbistan’a getirildi ve Belgrad’daki askerî hastanede otopsi yapıldı.

Bugün başlayan anma töreninin Belgrad’daki Sırp Ordusu Evi’nde gerçekleştiği bildirildi. Aile, tabutun pazartesi sabahı Košutnjak Mezarlığı yakınındaki bir kilisede halkın ziyaretine açılacağını ve aynı gün ilerleyen saatlerde toprağa verileceğini açıkladı.

Devlet onuru verilmeyen cenaze nasıl şekillendi?

Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujiç, ülkenin Mladić’e “tüm askerî ve devlet töreni onurlarını” vereceğini ilk açıklayan isim oldu. Ancak bugüne gelinen süreçte resmi çizgi değişti; görevdeki hiçbir üst düzey yetkilinin cenazede bulunmayacağı bildirildi.

Sırp yetkililer, bugünkü ve Belgradlı resmî isimlerin katılmadığı anma töreninin devlet tarafından değil, emekli generaller derneği tarafından düzenlendiğini vurguladı. Gelen taleplere rağmen Mladić’in Büyükler Sokağı’ndaki ya da Seçkin Vatandaşlar Sokağı’ndaki anıt mezarlıklara gömülmeyeceği, naaşın 1990’larda hayatını kaybeden kızının yanına defnedileceği belirtildi.

Cumhurbaşkanı Vučić’in tutumu ve katılım kararı

Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, önceden planlanmış üst düzey bir ziyaret nedeniyle Mladić’in cenazesine katılmayacağını açıkladı. Altyapı projelerini tanıtmak için ülkeyi dolaşan Vučić, cuma günü yaptığı açıklamada “Pazartesi ve salı tüm gün, dört ay önce planlanmış Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın resmî ziyareti var” dedi.

Vučić ayrıca, güvenlik boyutuna dikkat çekerek Mladić hayranlarının cenazeye büyük kalabalıklar halinde gelebileceğini öngördü. “Herkesin güvenliğini sağlamak ve teminat altına almak zor olacak” diyen Vučić, Sırbistan polisinin ve devlet güvenlik ajansının “on binlerce” kişinin katılabileceğini tahmin ettiğini belirtti.

Avrupa Birliği’nden gelen tepkiler ve “yüceltme” uyarısı

AB’nin Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, cuma günü Sırbistan’a yapacağı ziyareti iptal etti. Kos, açıklamasında “Onun ölümünün etrafında örülen yüceltme kültü, AB yolunun üzerine kurulu olduğu değerlerle bağdaşmıyor” ifadelerini kullandı.

Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O’Flaherty de Sırbistan’daki ve Bosna’daki Sırp yönetimindeki entitedeki yetkililere, mahkûm savaş suçlularının yüceltilmesine karşı koyma çağrısı yaptı. Lahey’deki halef mahkeme ise Mladić’in suçlarından zarar gören kurbanlar ve aileleriyle dayanışma içinde olduğunu açıkladı; Belçika ve İrlanda dışişleri bakanları da kamuoyu önünde itirazlarını dile getirdi.

UEFA cezaları ve spor sahnesındaki yansıma

Sırp futbol kulübü Kızılyıldız, taraftarlarının Mladić lehine tezahürat yapması nedeniyle UEFA tarafından para cezasına çarptırıldı. UEFA, cuma gecesi yaptığı açıklamada 90 bin avro ceza verildiğini duyurdu. Bosna ekibi FK Borac Banjaluka’ya da 39 bin 500 avro ceza kesildi.

Lahey’de ömür boyu hapis cezasını çeken Mladić, Srebrenitsa’da 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuğun infazını planlayıp yürüttüğü gerekçesiyle soykırımdan mahkûm edilmişti. Savaş, 1995’teki barış anlaşmasına kadar 100 binden fazla kişinin ölümüne, 2 milyondan fazlasının yerinden edilmesine yol açmıştı.

Sık yapılan hatalar ve netleştirilmesi gereken noktalar

• Cenaze günü karışıklığı: Tören bugün başladı; cenaze ve defin işlemi pazartesi günü yapılacak.
• Yetkili katılımı: Görevdeki devlet yetkilileri bugünkü anma töreninde ve pazarteki cenazede bulunmuyor; katılım sivil düzeyde.
• Defin yeri: Mladić, anıt mezarlıklara değil aile mezarlığına, kızının yanına defnedilecek.
• AB ilişkisi: Brüksel’in eleştirisi “yüceltme” kavramına yönelik; ziyaret iptali bu çerçevede gerçekleşti.

Belgrad yönetimi önümüzdeki günlerde hem güvenlik önlemlerini hem de AB ile ilişkilerin seyrini şekillendirecek adımlar atmak zorunda kalacak.