Frontiers in Public Health dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, her yıl dünya genelinde 402 ila 433 milyon akut pestisit zehirlenmesi vakası yaşandığını ortaya koydu. Pestisitler her yıl 400 milyon çiftçiyi zehirliyor: tahminler, dünya çapındaki yaklaşık 934 milyonluk tarım nüfusunun neredeyse yarısının etkilendiğine işaret ediyor.
PAN Germany tarafından hazırlanan raporda, küresel pestisit tüketiminin 1990’dan bu yana iki katına çıkarak 2023’te 3,8 milyon tona ulaştığı belirtildi. En ağır etkilenen bölgeler Güney Asya, Güneydoğu Asya ve Doğu Afrika olarak sıralanırken, Burkina Faso’da çiftçilerin yüzde 84’ü her yıl zehirleniyor.
Çalışma ne anlama geliyor ve neden önemli?
Araştırma, pestisit kaynaklı zehirlenmelerin onlarca yıllık uluslararası çabalara rağmen hâlâ yaygın olduğunu gösteriyor. Çiftçiler ve tarım işçileri, ürünlere doğrudan temas, ilaçlama sırasında soluma ve koruyucu ekipman eksikliği nedeniyle en yüksek risk grubunu oluşturuyor.
Akut zehirlenme; baş ağrısı, bulantı, kas seğirmesi, görme bozukluğu ve uzun süreli maruz kalmada kronik sinir sistemi hasarı gibi etkiler yaratabiliyor. Yazarlar, “tarlalarda çalışan ve gıdamızı üreten insanların zararlı pestisitlere maruz kalmasını artık kabul edemeyiz” ifadesini kullandı.
Bölgelere göre zehirlenme oranları ve risk dağılımı
En fazla etkilenen alt bölge, zehirleme oranının yüzde 32’ye ulaştığı ve yıllık 1,5 milyondan fazla vakanın tahmin edildiği Güney Avrupa. Batı ve Doğu Avrupa’da oran yaklaşık yüzde 6 düzeyinde kalırken, 1990’dan bu yana pestisit tüketiminin azaldığı tek büyük bölge yine Avrupa oldu.
Yazarlar, sıkı düzenleyici önlemlerin Batı Avrupa’da tahmini yıllık ölüm sayısını 2, Doğu Avrupa’da ise 60 düzeyinde tuttuğunu vurguladı. Doğu Avrupa’ya ilişkin verilerin özellikle zayıf olduğu, bölgenin yalnızca Macaristan üzerinden temsil edildiği ve gerçek yükün yeterince izlenmediği belirtildi.
| Bölge | Yıllık zehirlenme oranı (yaklaşık) | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|
| Burkina Faso | %84 | En yüksek ulusal oran |
| Güney Asya | En yüksek bölgesel yük | Yoğun tarım nüfusu |
| Güney Avrupa | %32 | 1,5 milyondan fazla vaka/yıl |
| Batı Avrupa | %6 | Sıkı düzenleme, düşük ölüm |
| Doğu Avrupa | %6 | Veri eksikliği dikkat çekiyor |
Avrupa’da pestisit kullanımı neden düşüşte?
1990’dan bu yana küresel pestisit tüketimi iki katına çıkarken, Avrupa tek düşüş kaydeden büyük bölge oldu. Araştırmacılar bu durumu, aktif maddelerin yasaklanması, ruhsatlandırma koşullarının sıkılaştırılması ve entegre zararlı yönetimi politikalarıyla açıklıyor.
Ancak çalışma, ölümcül olmayan zehirlenmelerin Avrupa’da da ciddi bir yük olmaya devam ettiğini hatırlatıyor. Özellikle Güney Avrupa’da yüksek sıcaklıklar, uzun üretim sezonu ve meyve-sebze yoğunluğu maruziyeti artırıyor.
Veri boşlukları neden çözülmeli?
Araştırmacılar, ülkeler arası karşılaştırmayı zorlaştıran en büyük engelin veri eksikliği olduğunu söylüyor. Sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu bölgelerde vakalar eksik bildirilirken, klinik eğitim ve kayıt sistemlerinin yetersizliği tablonun boyutunu gizliyor.
PAN UK’ten Sheila Willis, “vakaların eksik bildirilmesi yaygınlığını koruyor” dedi ve daha güvenli alternatiflere erişimin desteklenmesi gerektiğini vurguladı. Çalışma, Birleşmiş Milletler’in 2035’e kadar son derece tehlikeli pestisitleri aşamalı olarak ortadan kaldırma hedefinin uygulanması çağrısını yineliyor.
Çiftçiler ve tarım işçileri için dikkat edilmesi gereken kriterler
- İlaçlama sırasında onaylı maske, eldiven ve tulum kullanın.
- Rüzgâr yönüne ve sıcak saatlere dikkat ederek uygulama zamanlaması yapın.
- Etiketteki bekleme süresine uyun; hasadı erken yapmayın.
- İlacın aktif maddesini ve tehlike sınıfını öğrenmeden uygulamaya başlamayın.
- Zehirleme belirtisinde (baş dönmesi, bulantı, kas seğirmesi) sağlık kuruluşuna başvurun.
Sık yapılan hatalar ve yanlış bilinenler
“Düşük doz zararsızdır” yaklaşımı, kümülatif maruziyeti göz ardı ediyor; aynı aktif maddeye tekrarlayan temas kronik etki yaratabiliyor. “Kokusu keskin olmayan ürün güvenlidir” algısı ise yanıltıcı; birçok tehlikeli pestisit kokusuzdur.
Avrupa’da düşen toplam tüketimin bölgedeki çiftçi güvenliğini tam olarak sağladığı düşünülmemeli; çalışma, ölümcül olmayan vakaların hâlâ ciddi bir yük olduğunu gösteriyor. Benzer şekilde, sıkı düzenlemenin olduğu ülkelerde bile veri eksikleri, gerçek tablonun daha ağır olabileceğine işaret ediyor.
Çalışmanın bulguları, pestisit politikalarının sadece tüketim rakamlarıyla değil, saha düzeyinde sağlık izleme verileriyle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bir sonraki adım olarak BM’nin 2035 hedefinin ulusal eylem planlarına bağlanması ve saha eğitimlerinin güçlendirilmesi öneriliyor.
Yorum Yapın