ABD Başkanı Donald Trump, 9 Eylül 2026 Çarşamba gecesi Dallas’taki Cumhuriyetçi Parti kongresinde, kasım ayındaki ara seçimleri Cumhuriyetçiler kazanması halinde ülkedeki her yetişkin vatandaşa 5 bin dolar verileceğini duyurdu. Vaadi, destekçilerinden coşkulu alkış alırken Demokratlar tarafından “boş bir vaat” olarak nitelendirildi; önerinin finansmanı ve yasallığı ise tartışma yarattı.
Bu yazı; Trump’ın “Trump temettüsü” adını verdiği teklifi, maliyeti, olası finansman kaynağını, hukuki boyutunu ve ABD seçim kampanyası bağlamında ne anlama geldiğini bir araya getiriyor. Sayılar ve isimler yalnızca BBC Türkçe’nin yayımladığı kaynak metne dayanıyor; ek bilgi uydurulmadı.
5 bin dolarlık vaat ne anlama geliyor?
Trump, kasım ayındaki seçimlerde Kongre’nin iki kanadında da çoğunluğun Cumhuriyetçi Parti’de kalması halinde ABD vatandaşı her yetişkine 5 bin dolar ödeneceğini söyledi. Vaade kendisinin taktığı isimle “Trump temettüsü” dendi ve paranın tamamının ABD içinde harcanması gerektiği şerhi düşüldü.
Trump, konuşmasında bu paranın nasıl finanse edileceğine ilişkin ayrıntı vermedi. Sadece ABD ekonomisinin “çok güçlü” olduğunu savundu. Beyaz Saray Sözcüsü Davis Ingle ise BBC’ye yaptığı açıklamada, “Karamsarlar ve karşıt görüşlüler sürekli olarak Başkan Trump’tan şüphe duydular” dedi ve ABD halkının desteğiyle somut sonuçlar elde edileceğini savundu.
Maliyeti ne kadar ve nasıl karşılanabilir?
ABD’de yaklaşık 270 milyon yetişkin bulunuyor. Her birine 5 bin dolar ödenmesi, federal hükümete yaklaşık 1,3 trilyon dolara mal olabilir. ABD’de harcamalar için Kongre onayı gerekiyor; bu büyüklükte bir meblağın başkanlık kararnamesiyle onaylanması son derece düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.
Washington merkezli Vergi Vakfı’ndan kıdemli ekonomist Erica York, Kongre’nin böyle bir öneriyi onaylaması durumunda “son derece şaşıracağını” belirtti. York, “Bu, 1,3 trilyon doları kullanmanın en kötü yollarından biri olurdu” dedi ve ABD’nin “son derece sürdürülemez bir yolda olduğunu, açıkların giderek artmasının beklendiğini” ekledi.
Trump’ın öne sürdüğü finansman kaynağı gümrük gelirleri
Trump’ın konuşmasının ardından Fox News’e çıkan Başkan Yardımcısı JD Vance, ödemelerin gümrük vergilerinden elde edilen gelirlerle finanse edilebileceğini ve bu paranın zengin Amerikalılara gitmeyeceğini ileri sürdü. Ancak İki Partili Politika Merkezi’nin verilerine göre ABD, 2025 yılının başından bu yana gümrük vergisi ve özel tüketim vergilerinden yaklaşık 475 milyar dolar gelir elde etti. Yüksek Mahkeme’nin bu yılın başlarında birçok gümrük vergisini iptal etmesinin ardından 100 milyar dolardan fazla para iade edildi; elde kalan tutar, 5 bin dolarlık teklifi karşılamaya yetmiyor.
Trump’ın teklifi yasal mı?
ABD federal yasalarına göre bir kişinin oy kararını etkilemeyi amaçlayan ödemeler yapmak yasa dışı. Bazı uzmanlara göre Trump’ın teklifi, vergi indirimine yönelik bir taahhüt olarak da okunabilir.
Southampton Üniversitesi’nden hukukçu Dr. Joan Mahoney, teklifin yasal olacağını düşündüğünü, ancak politikacıların bunu “bu kadar açık” yapmadığını söyledi. Mahoney, “Bir yandan bu biraz rüşvet gibi geliyor; ‘Cumhuriyetçilere oy verirseniz para alırsınız’, ki bu kesinlikle yasa dışı olur. Ama diğer yandan nasıl oy verdiklerine bakılmaksızın herkese gidecek; bu yüzden rüşvet sayılmaz” değerlendirmesini yaptı.
Chatham House ABD ve Kuzey Amerika Programı Direktörü Laurel Rapp ise teklifin seçim döneminde adayların genellikle verdiği türden vaatlerden “çok farklı, çok ticari bir anlaşma” gibi göründüğünü kaydetti.
Bu teklif daha önce yapıldı mı?
Trump’ın gümrük gelirleriyle finanse edilecek doğrudan ödeme vaatleri yeni değil. Daha önce de 2 biner dolarlık ödemeler önerilmiş, ancak bunlar hayata geçmemişti. Eski Başkan Joe Biden, Ocak 2021’de Georgia’daki senato seçimleri öncesinde 2 bin dolarlık Covid teşvik çeki vaadi nedeniyle oy satın almakla suçlanmıştı. 2024 başkanlık seçimi sürecinde de milyarder Elon Musk, yedi kritik eyaletteki seçmenlere dilekçe karşılığında nakit teşvik sunmuş; bu durum benzer hukuki tartışmaları gündeme getirmişti.
Trump bu teklifi neden şimdi yaptı?
Rapp, Trump’ın görev süresinin son iki yılına girerken Kongre’deki çoğunluğunu korumak için kısa vadeli düşündüğünü söyledi. “Kamuoyu yoklamaları Cumhuriyetçiler için de, kendisi için de iyi görünmediği için şimdi paraya başvuruyor” diye ekledi.
Eski Cumhuriyetçi stratejist ve kamuoyu araştırmacısı Robert Moran ise teklifin iki aydan az kalan seçim takvimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti: “Bu olağanüstü bir vaat ve bu paranın nereden geleceğinden emin değilim ama seçim kampanyası dönemi.” ABD’nin kamu borçları son 10 yılda iki katına çıktığı, kısmen İran’daki savaşın etkisiyle artan açıklar bağlamında teklifin mali uygulanabilirliği de sorgulanıyor.
Net olarak bilinenler ve henüz belirsiz olanlar
Trump, her yetişkin ABD vatandaşına 5 bin dolar ödeme sözü verdi; ödemenin gümrük vergisi gelirleriyle finanse edilebileceği Başkan Yardımcısı tarafından dile getirildi. Ancak ödemenin yasal çerçevesi, hangi yasama aracıyla onaylanacağı, paranın ABD içinde harcanmasının nasıl denetleneceği ve 1,3 trilyon dolarlık tahmini maliyetin nasıl karşılanacağı belirsizliğini koruyor.
Yorum Yapın