Ankara — Pasifik Okyanusu’ndaki deniz yüzeyi sıcaklıklarının hızla yükselmesi, El Nino olarak bilinen iklim olayını yeniden gündemin merkezine taşıdı. Haziranda resmen başlayan 2026-27 El Nino’sunun önümüzdeki aylarda daha da güçlenmesi bekleniyor; mevcut tahminler olayın “Süper El Nino” örnekleri arasına girebileceğine işaret ediyor. Okyanus ile atmosfer arasındaki enerji alışverişinin değişmesi, binlerce kilometre uzaktaki bölgelerde sıcaklık, yağış, kuraklık, fırtına ve tarımsal üretim üzerinde doğrudan etki yaratabiliyor.
1. El Nino nedir?
İspanyolca “erkek çocuk” anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla gelişen bir hava olayı. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerini kapsayan ve Nino 3.4 olarak adlandırılan bölgedeki deniz suyu sıcaklığının 3 aylık ortalamasını baz alıyor. Okyanus sıcaklığı 5 ardışık 3 aylık dönem boyunca normalin 0,5 derece üzerinde kalırsa, El Nino koşulları oluşmuş kabul ediliyor.
2. Mevcut El Nino ne zaman başladı, ne kadar sürecek?
El Nino 2 ila 7 yılda bir meydana geliyor ve yaklaşık 1 yıl sürüyor. NOAA, son El Nino olayının haziranda resmen başladığını duyurdu. Pasifik’teki deniz suyu sıcaklığının kasım-aralık-ocak döneminde zirveye ulaşması, El Nino koşullarının 2027’nin ilkbahar aylarında kademeli olarak zayıflaması bekleniyor.
3. 2026-27 El Nino’sunu özel kılan ne?
Deniz suyu sıcaklığının normallerin 2 derece üzerine çıktığı dönemler “çok güçlü” ya da “Süper El Nino” olarak adlandırılıyor. 1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 yıllarındaki olaylar bu kategoride yer almıştı. NOAA’nın tahminlerine göre mevcut El Nino, yüzde 90’ın üzerinde ihtimalle sonbahar ve kış aylarında çok güçlü bir El Nino’ya dönüşecek. Geçen temmuzda Pasifik sularının normalden 2 derece daha sıcak olduğu tespit edildi; anomalinin ekim-kasım-aralık döneminde 2,5 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Bu veriler, mevcut El Nino’nun yüzde 69 ihtimalle kayıtlara en güçlü El Nino olarak geçeceğini gösteriyor.
4. Hava sıcaklıkları ve aşırı hava olayları nasıl tetikleniyor?
Analizler, güçlü bir El Nino’nun küresel ortalama sıcaklığı 0,2 derece artırdığını ortaya koyuyor. Dünya yüzeyinin neredeyse üçte birini kaplayan Pasifik, atmosfer için dev bir enerji ve nem kaynağı. Deniz yüzeyi ısındıkça buharlaşma artıyor ve atmosfere daha fazla ısı ile su buharı taşınıyor. Normalde yoğun yağış alan Batı Pasifik’teki yağış düzeni doğuya doğru kayabiliyor; jet akımları ve büyük ölçekli hava dolaşımı da bu değişime tepki veriyor.
5. En fazla hangi bölgeler etkilenecek?
Etkiler en güçlü şekilde tropikal bölgelerde hissediliyor. Genel eğilim olarak Peru ve Ekvador’da sel, heyelan ve kıyı taşkınları; Güney Afrika, Kolombiya, Endonezya ve Avustralya’da kuraklık; Hindistan’da muson yağmurlarında azalma; ABD’nin güneyinde yağış artışı, kuzeyinde sıcaklık artışı; Brezilya’nın güneyinde sel, kuzeyinde kuraklık bekleniyor. El Nino dönemlerinde Atlantik’teki kasırga sezonu ise görece daha sakin geçiyor.
6. Sıcaklık artışı dışındaki etkiler neler?
Sıcaklığın arttığı bölgelerde orman yangını riski yükseliyor. Kuraklık ve aşırı yağışlar tarımsal üretimi ve küresel gıda stoklarını doğrudan etkiliyor.
7. Ekonomi, tarım ve gıda fiyatları ne kadar etkilenir?
Geçmiş El Nino olaylarının küresel ekonomide trilyonlarca dolar kayba yol açtığı değerlendiriliyor. Dartmouth College araştırmacılarının 2023’te Science dergisinde yayımladığı çalışmaya göre, 1997-98 El Nino’su takip eden 5 yıl içinde küresel gelirde yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayba neden oldu. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), haziranda Güney ve Güneydoğu Asya, Orta Amerika, Karayipler, Sahel ve Güney Afrika’nın bazı kesimlerinde tarım ve mera alanlarında kuraklık olasılığının yüzde 50’nin üzerine çıktığını bildirdi. Dünya Gıda Programı (WFP), güçlenen El Nino’nun 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısını yaptı.
8. Türkiye El Nino’dan etkilenecek mi?
Türkiye, El Nino’nun en belirgin etkilerinin görüldüğü bölgeler arasında yer almıyor; etki doğrudan değil atmosferik dolaşım üzerinden ortaya çıkıyor. Akdeniz havzası El Nino yıllarında genellikle daha sıcak ve kurak bir sonbahar-kış eğilimi gösteriyor. Bu durum, Türkiye’de önümüzdeki aylarda sıcaklık anomalilerinin sürmesine ve uzayan yangın sezonu nedeniyle orman yangını riskinde artışa yol açabilir.
9. El Nino ve La Nina arasındaki fark nedir?
Türkçede “kız çocuğu” anlamına gelen La Nina, ekvatoral Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına inmesiyle oluşuyor ve küresel ortalama sıcaklıkları düşürme eğilimi gösteriyor. El Nino’dan sonra her zaman La Nina koşulları yaşanmıyor; iki olay arasındaki geçişte nötr koşullar da etkili olabiliyor.
10. İklim değişikliği ile El Nino arasında bağlantı var mı?
Bilim dünyasında kesin bir görüş birliği bulunmamakla birlikte, son çalışmalar küresel ısınmanın daha güçlü El Nino olaylarına zemin hazırlayabileceğine işaret ediyor. Imperial College London araştırmacılarının çalışmasına göre El Nino’nun neden olduğu deniz yüzeyi sıcaklığı aşırı değerleri, 1960 öncesi seviyelerle karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 10 oranında güçlenmiş durumda.
Yorum Yapın